Język polski - motyw _tanca_w_literaturze_roznych_epok

VI-17. Motyw tańca w literaturze różnych epok
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Taniec to forma ekspresji znana od pradawnych czasów i jest on wpisany w naturę każdego człowieka. Za pomocą tańca wyraża on swoje uczucia. Od zarania dziejów tańcowi przypisuje się niezwykle ważne miejsce niemalże we wszystkich kręgach kulturowych. Poza radością może on wyrażać również agresję. Taniec stanowił instrument do wyrażania czci swoim bogom, do obrządków religijnych. Pełni on funkcję magiczną podczas ceremonii i rytuałów wśród wielu plemion. Może on także przekazywać jakąś treść jak w przypadku baletu czy opery. Temu motywowi mogą towarzyszyć inne motywy jak: wesela, szatana, boga, narodu i ojczyzny, przemiany, ślubu, tradycji, walki, śmierci czy miłości.
Z uwagi na to, że taniec może mieć wieloraką wymowę jest on częstym motywem literackim, którym posługiwali się twórcy różnych epok. Sporo miejsca poświęcił tańcu Adam Mickiewicz w swym znakomitym dziele pod tytułem "Pan Tadeusz". Występuje tu jeden z najbardziej znanych tańców tamtej epoki - polonez. Podkomorzy, który prowadzi poloneza jest pełen godności i dostojeństwa. Taniec jak i sylwetka Podkomorzego to symbol polskiej szlachty, a zarazem przemijalności kultury szlacheckiej, o czym świadczy następujący cytat "ostatni co tak poloneza wodził". Powaga tańca, majestatyczne ruchy i monotonna atmosfera mają ukazać odchodzące zwyczaje szlacheckie wypierane przez kulturę europejską. Świadczy o tym także fragment w którym to symbol sarmatyzmu Podkomorzy prowadzi Zosię symbolizującą nowe czasy, lepszą przyszłość pojednanie, optymizm, nadzieję i zgodę narodową.
Także Eliza Orzeszkowa wykorzystała motyw tańca w swym utworze pod tytułem "Nad Niemnem". Wesele Justyny Bohatyrowiczówny i taniec stają się w powieści symbolem zgody narodowej. Mamy tutaj nawiązanie do "Pana Tadeusza". Wesele to jest kulminacyjnym, a zarazem najważniejszym i najbardziej wyeksponowanym momentem utworu.
W III części "Dziadów" autorstwa Adama Mickiewicza, przedstawiony jest groteskowy taniec na Balu u Nowosilcowa. Przez ukazanie ludzi różnych stanów tańczących na jednym parkiecie, autor ukazał dwulicowość i uległość Polaków wobec zaborcy. Na boku krytykują gubernatora, a w jego towarzystwie staja się łagodni i ulegli jak baranki.
Motyw tańca występuje także w utworze Stanisława Wyspiańskiego "Wesele". Właściwie wszystko odbywa się w tańcu - rozmowy, wspomnienia. Wspólnie bawią się chłopi z arystokracją. Dominującym motywem jest tu tzw. chocholi taniec. Tu wodzirejem był Chochoł, kukła bez siły i ducha, uśpiona pod warstwą słomy, być może jeszcze zdolna do czynu, ale nie od razu. Chocholi taniec kończy "Wesele". Symbolizuje społeczeństwo pogrążone w marazmie, uśpione, niezdolne do czynu. To doskonała ocena stanu świadomości Polaków: Miałeś chamie złoty róg,
miałeś chamie czapkę z piór
czapkę wicher niesie,
róg huka po lesie,
ostał ci się ino sznur." Biesiadnicy weselni tańczą niczym kukły wiedzione jednym monotonnym, wyciszającym rytmem nadawanego przez Chochoła. Weselnicy jednak na pewno kiedyś się ockną i swoje sprawy zepchana na drugi plan, aby ratować ojczyznę.
Nawiązaniem do tańca z "Wesela" jest taniec bohaterów "Tanga" Mrożka. W końcowej scenie ostatniego aktu dramatu tańczą ze sobą przedstawiciele dwóch odrębnych światów - Edek i Eugeniusz, z których Edek prowadzi, a Eugeniusz biernie poddaje się jego woli. Tango w wykonaniu tych dwóch postaci podkreśla upadek starego świata, którego broni bez efektu młody inteligent Artur oraz nowego porządku, który wyznaje siłę i dyktaturę.
Taniec towarzyszy również bohaterom "Chłopów" Władysława Stanisława Reymonta. Jest on bardzo realistycznie opisany. Również znajdujemy tu bogate źródło obrzędów i ceremonii opartych na tańcu. Taniec jest w "Chłopach" przede wszystkim symbolem jedności. Skłócona społeczność wiejska potrafi godnie się pogodzić, by tworzyć jedność w zabawie i szczęściu z parą młodych. Potrafią się pięknie bawić w przerwie od pracy, pokazując wartą naśladowania i podziwu postawę. Doskonale pasuje tu powiedzenie, iż taniec łagodzi obyczaje.
Pragnę jeszcze cofnąć się do średniowiecza, gdzie bardzo popularny był tak zwany motyw danse macabre. Polegał on na ukazaniu rozkładającego się ciała ludzkiego symbolizującego śmierć. Była to najczęściej kobieta, która po kolei zapraszała do tańca ludzi. Aby podkreślić potęgę śmierci i przemijanie ludzkiego życia, do tańca prosiła ludzi różnych stanów. W przedstawieniach tych, zazwyczaj brały udział 24 osoby uszeregowane w hierarchii. "Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią" to polski utwór obrazujący taniec śmierci. Jest jednocześnie przestrogą , że każdy człowiek niezależnie od pozycji wśród ludzi, jest wobec śmierci równy. Mamy również pouczenie, że trzeba być uczciwym, aby dostać się do nieba, więc należy się spieszyć z realizacją wszystkich zamierzeń za żywota.
Jako przykład tańca, który nie ma wymowy symbolicznej chcę podać taniec w Nawłoci, który stanowi jedynie odzwierciedlenie stanów emocjonalnych mieszkańców dworku. Stefan Żeromski posłużył się opisem tańczących by ukazać ich wzruszenia, emocje i podejrzenia. Główny bohater "Przedwiośnia" Cezary Baryka przebywał w Nawłoci na zaproszenie Hipolita Wielosławskiego.
Znamienny jest również groteskowo-satyryczny taniec kończący bankiet w "Monopolu" z powieści Jerzego Andrzejewskiego zatytułowanej "Popiół i diament". Miał to być symbol pojednania nowej władzy z przedwojenną arystokracją. Symboliczny już sam w sobie polonez Szopena miał za zadanie zjednoczyć tańczących w imię wspólnej ojczyzny. Jednakże stał się symbolem obojętności na sprawy narodu i odkrył bierność, powierzchowność, prywatę i karierowiczostwo.
Reasumując powyższe ufam, że udało mi się udowodnić, iż taniec był wszechobecny w literaturze. Generalnie taniec symbolizuje pojednanie. Odnosi się do zarówno do całych narodów, jak i pojedynczych grup społeczeństw. Taniec może mieć wymowę optymistyczną, pouczająca oraz groteskową i satyryczną. Tańczący wczuwają się w rytm, dają się unieść muzyce, która ich jednoczy. Muzyka i taniec otaczają nas na co dzień. Trudno bez nich żyć. Taniec stanowi częsty motyw literacki. Dowodzą tego jak sądzę przytoczone przeze mnie przykłady. Można by je mnożyć, gdyż właściwie w każdej epoce literackiej autorzy posługiwali się tańcem jako elementem symbolizującym pewne stany bohaterów ich utworów.
Forma tańca, dobór partnerów, muzyki, w rytm, której taniec się odbywa są elementami niezwykle ważnymi i określającymi istotę samego tańca. Wnikliwa ich obserwacja pozwala nam dostrzec rzeczy, których nie zauważylibyśmy śledząc jedynie dialogi. Opisy tańca są składnicą informacji nie tylko dla czytelnika, ale i dla bohaterów utworów, którzy taniec obserwują. Czasami jeden gest może zmienić nasze wyobrażenie o sytuacji czy postaci, wyjaśnić pewne zamglone realia czy odkryć zupełnie nowe fakty. Uważam, że motyw tańca niesie z sobą duże wartości i eksponowanie go na przestrzeni wieków ma sens.



Dane autora:




wiedza.diaboli.pl / Język polski

190 IP banned